دفاع مقدس

اولین های دفاع مقدس

اوّلین کاربرد واژه دفاع مقدس

اوّلین بار که امام خمینی (ره) واژه دفاع مقدس را به کار بردند، در 22 بهمن سال 1360، مصادف با شانزدهم ربیع الثانی 1402 ق، به مناسبت سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی بود که در بخشی از سخنان خود فرمودند:
چنانچه این جانب و مسؤولین جمهوری اسلامی مکرراً اعلام نموده‏ایم، ملت و دولت جمهوری اسلامی ایران تسلیم احکام مقدس قرآن و اسلام اند؛ و به حکم قرآن مجید خود را برادر ایمانی تمام ملت‏های اسلامی و کشورهای مختلف از حیث فرهنگ و جغرافیا می‏دانند؛ و صلح جویی و زندگانی مسالمت‏آمیز را با تمام دولت‏ها و ملت‏ها طالب می‏باشند و تا دولتی به حریم کشور آنان تجاوز نکند و متعهد به احکام اسلام باشد، آن را برادر خود می‏دانند؛ و از همه کشورها و ملت‏ها می‏خواهند که با هم متعهد و یک صدا در مقابل تجاوزگران، هر کس باشد، قیام کنند و خود را از چنگ جهانخواران نجات دهند؛ و نیز به حکم اسلام از تجاوز به حقوق و حدود خود دفاع کرده و تجاوزگر را تأدیب نمایند و در این صورت است که هیچ قدرتی به فضل خداوند متعال نمی‏تواند آنان را از این دفاع مقدس باز دارد و به دولت‏ها نصیحت می‏کنم که دست از کینه توزی و زورآزمایی بردارند و با دولت و ملت ایران دست برادری دهند تا اسرائیل غاصب را از کشورهای اسلامی و زمین‏های مغصوب بیرون رانند و نژادپرستی و زبان سالاری را، که در اسلام محکوم و مردود است، کنار زنند، تا سعادت دین را در آغوش گیرند و هیچ قدرتی نتواند با آنان مقابله کند.

اولین شهر قربانی سلاح‏های شیمیایی در جهان

پس از جنگ جهانی اول، وسیع‏ترین حملات شیمیایی در طول جنگ هشت ساله عراق علیه ایران روی داد. عوامل شیمیایی که با وسایل و اشکال گوناگون از جمله بمب، موشک، راکت، توپخانه، مین و... مورد استفاده قرار می‏گیرند، جهت ناتوان کردن یا از پای درآوردن نیروهای نظامی در جنگ‏ها به کار می‏رود. اما رژیم بعثی عراق از این سلاح‏ها به طور گسترده در مناطق مسکونی کشورمان استفاده کرد.
عراق که در پی تهاجم خود به سرزمین مقدس جمهوری اسلامی ایران شکست‏هایی را در برخی مناطق کشورمان متحمل شده بود، از رویارویی با رزمندگان اسلام در مناطق نبرد ناتوان بود، برای جبران ناکامی خود اقدام به استفاده از سلاح‏های شیمیایی نمود، به طوری که اولین استفاده ثبت شده 23 دی ماه 1359، در منطقه بین «هلاله» و «نی خزر» در پنجاه کیلومتری غرب ایلام، اعلام گردیده است. حملات شیمیایی عراق به مناطق نبرد محدود نشد، و مناطق مسکونی کشورمان به طور پراکنده مورد تهاجم دشمن قرار می‏گرفت. گسترده‏ترین حمله ناجوانمردانه عراق به مناطق مسکونی در حدود ساعت شانزده روز هفتم تیرماه سال 1366، در شهر سردشت (در استان آذربایجان غربی)، انجام شد که در این حمله بیش از هشت هزار نفر از جمعیت غیر نظامی دوازده هزار نفری سردشت شامل کودک، زن، مرد، پیر و جوان مجروح شدند، حدود 1500 نفر از این مصدومین برای معالجه در بیمارستان‏ها بستری شدند و 110 نفر به درجه رفیع شهادت نائل آمدند.
در طول هشت سال دفاع مقدس، بنا بر آمار موجود، رژیم عراق 242 حمله شیمیایی به مناطق کشورمان داشته است و در حال حاضر، بیش از یک صد هزار مجروح شیمیایی وجود دارد. این ارقام کم و بیش به تأیید مقامات و سازمان‏های بین‏المللی رسیده است. به گفته رئیس سازمان بین المللی استکهلم (معروف به یسپری) جنگ عراق علیه ایران چهل و پنج هزار مصدوم و پنج هزار شهید شیمیایی بر جای گذاشته است. همچنین به تأیید دبیر کل سازمان منع سلاح‏های شیمیایی، هنوز سی هزار نفر از سلاح شیمیایی در ایران رنج می‏برند.
بنابر آنچه بیان شد، جمهوری اسلامی ایران بزرگ‏ترین قربانی تروریسم و سلاح‏های شیمیایی در جهان است و این در حالی است که توسط مسؤولان آمریکایی و رژیم صهیونیستی که خود بزرگ‏ترین تولید کننده مواد و صادر کننده تجهیزات پیشرفته استفاده از این سلاح‏ها هستند و در طول جنگ هشت ساله، بیش‏ترین حمایت مادی و معنوی از عراق را در کاربرد این جنگ افزارهای مخرب نموده‏اند و با نفوذ خود در سازمان ملل و شورای امنیت از محکوم نمودن عراق در استفاده از این سلاح‏ها خودداری کرده‏اند و به جمهوری اسلامی ایران اتهام تلاش برای دستیابی به سلاح کشتار جمعی وارد می‏سازند. در حالی که ایران عضو تمام معاهدات بین المللی سلاح‏های شیمیایی است.

اوّلین عملیات با نام یکی از آیات قرآنی

عملیات «والفجر» اوّلین عملیات رزمندگان اسلام بود که با نام اوّلین آیه سوره والفجر «وَالفَجر وَ لَیالٍ عَشرٍ وَ الشَّفَعِ وَ الوَتْر»، در منطقه فکه، به مرحله اجرا درآمد. منطقه عملیاتی والفجر مقدماتی، از شمال به «میشداق» و «برقازه» و از جنوب به «هور الهویزه»، از شرق به «چزابه» و شهر «بستان» و از غرب به شهر «العماره» عراق و رودخانه دجله منتهی می‏شد.
عملیات والفجر مقدماتی، در هیجدهم بهمن ماه سال 1361، با رمز مقدس یا «اللّه‏، یا اللّه‏، یا اللّه‏»، در منطقه فکه، آغاز شد.

اولین شلیک در جنگ

ملک حسین، پادشاه وقت اردن، شلیک کننده اولین گلوله‏ای بود که از یک دستگاه تانک در جنگ ایران و عراق شلیک شد.
حامد الجبوری، بعثی کهنه کار که در چهار سال اول جنگ، وزیر خارجه عراق بود، در گفت و گو با روزنامه الحیات گفت: 22 سپتامبر 1980 (31 شهریور ماه 1359) بود که صدام و ملک حسین در نزدیکی خطوط آتش، روی یک دستگاه تانک رفتند و پادشاه اردن با شلیک اولین گلوله، آغاز جنگ را تبریک گفت.
این خبر به قدری مهم و باور نکردنی است که خبرنگار الحیات با حیرت دوباره پرسید: شما مطمئن هستید!؟ و پاسخ حامد الجبوری مثبت بود.

اولین زن اسیر

بیستم مهرماه سال 1359، ساعت نه صبح، در هنگامه آتش و خون، از میان رگبار گلوله‏ها و انفجار خمپاره‏ها، یک آمبولانس وارد خط مقدم، جبهه خرمشهر، شد تا به یاری رزمندگان مجروحی که در عرصه کارزار دفاع مقدس بر خاک و خون افتاده بودند، بروند. دختر پرستاری که سرنشین آمبولانس بود، همراه با چند رزمنده جوان، خود را در محاصره سربازان عراقی دید، ساعتی بعد به اسارت درآمد. او که فارغ التحصیل رشته مامایی بود، آن روز، اولین زن مسلمان ایرانی بود که اسیر عراقی‏ها شد.
بعد از هشت سال دفاع مقدس و گذشت سال‏ها، او امروز عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی تهران است.
فاطمه ناهیدی، بعد از پیروزی انقلاب، نخست در اکیپ درمانی جهاد سازندگی و سپس در کمیته امداد امام خمینی فعالیت داشت که به مناطق محروم می‏رفت.
با آغاز جنگ به جبهه روی آورد و با دریافت حکم مأموریت از سپاه پاسداران، در کرمانشاه، رهسپار خرمشهر شد. خانم ناهیدی پیرامون رویداد اسارت خود می‏گوید:
شب نوزده مهرماه 1359، با شهید صادقی (معاونت درمانی استان هرمزگان) قرار گذاشتیم، دو گروه شویم و به نوبت، هر گروه 24 ساعت، به زخمیان خط مقدم جبهه خرمشهر برسیم. روز بیستم مهرماه، نوبت من بود. عراقی‏ها به شدت، تمام جبهه‏ها را می‏کوبیدند. یک آمبولانس برداشتیم و راهی خط مقدم شدیم.
هیچ کدام به منطقه آشنا نبودیم و نمی‏دانستیم که تمام شهدا و مجروحان به دست عراقی‏ها افتاده‏اند. در ساعت 9 صبح بیستم مهرماه بود که من همراه چهار سرباز دیگر در خط مقدم، اسیر عراقی‏ها شدیم. اولین زن اسیر دست عراقی‏ها بودم. همه عراقی‏ها برای این پیروزی با هلهله و شادی تیرهای هوایی شلیک می‏کردند. عراقی‏ها تصور می‏کردند، یک مهره مهم از ارتش ایران را دستگیر کرده‏اند.
بازجویی‏های مداوم، چه در پشت خط مقدم و چه در پادگان «تنومه»، ادامه داشت. بعد از چند روز، سه خواهر دیگر را نیز در جاده‏های آبادان ـ ماهشهر اسیر کردند.
چند شب قبل از این که به بغداد منتقل شویم، برای بازجویی به سازمان امنیت عراق اعزام شدم. هر چهار نفر ما را در سلول سرخ سازمان امنیت و زندان «الرشید» بغداد زندانی کردند.
در اردوگاه سر همه ما را تراشیده بودند، فشار و شکنجه بر چهره اسرا دیده می‏شد. دورانی که در آن اردوگاه داشتیم، سراسر تجربه بود و آزمایش.
خانم فاطمه ناهیدی امروز مادر سه فرزند دختر است.

اوّلین دوره آموزش دفاعی خواهران طلبه

اولین دوره آموزش دفاعی جمعی از خواهران طلبه جامعة‏الزهراء قم (مردادماه 1365)، با حضور رئیس دیوان عالی کشور، آیت الله موسوی اردبیلی، به پایان رسید. در این مراسم، گزارشی از پیشرفت دفاعی بانوان کشور ارائه گردید که براساس آن، طی چهار ماه گذشته، 10 هزار تن از خواهران آمادگی خود را برای گذراندن دوره آموزشی اعلام کرده‏اند. در این دوره بانوان فنون اسلحه‏شناسی، تاکتیک، تخریب، پدافند شیمیایی، امداد و کمک‏های اولیه را آموزش دیدند.

اوّلین حمله چریکی

بعد از حمله ناجوانمرادنه ارتش صدام به مرزهای ایران و یورش سریع آن‏ها به شهرها، روستاها و مردم بی دفاع، شهید چمران نتوانست آرام بگیرد و به خدمت امام امت رسید و با اجازه ایشان به همراه آیت الله خامنه‏ای، نماینده دیگر امام در شورای عالی دفاع و نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی، به اهواز رفت. از آنجایی که او همیشه خود را در گرداب خطر می‏افکند و هراسی از مرگ نداشت، از همان بدو ورود دست به کار شد و در آن شب، اولین حمله چریکی را علیه تانک‏های دشمن که تا چند کیلومتری شهر در حال سقوط اهواز پیشروی کرده بودند، آغاز کرد.

اولین استفاده از سلاح شیمیایی توسط دشمن بعثی

به کارگیری سلاح شیمیایی برای اولین بار در عملیات خیبر توسط دشمن صورت گرفت عراق به دلیل نگرانی از نتایج عملیات برای نخستین بار نوعی از سلاحهای شیمیایی محصول کارخانه سامره به نام گاز خردل را با استفاده از هلی‌کوپترهای ساخت شوروی و فرانسه،‌ به کار گرفت .
پیش از این عراق در عملیات والفجر 2 در منطقه حاج عمران به صورت محدود از سلاحهای شیمیایی استفاده کرده بود، شورای امنیت سازمان ملل در واکنش به این اقدام در دهم فروردین ماه سال 1363 با صدور بیانیه‌ای استفاده از گازهای سمی را محکوم کرد. اما عراق بی‌توجه به بیانیه سازمان ملل در عملیات بدر در طول پنج روز از تاریخ 22/12/1363 تا 27/12/1363 بیش از سی مورد انواع سلاح شیمیایی را مورد استفاده قرار داد.

حمله به ایران

آیا می شود به ایران حمله کرد؟

---

یک طرف می گوید همه گزینه ها روی میز است و طرف دیگر می گوید اگر دست از پا خطا کنید با واکنش پشیمان کننده ای مواجه می شوید. نتیجه تا اینجای کار که مشخص بوده؛ طرف مدعی هنوز حمله نکرده است.

---

سالهاست که رابطه ایران و آمریکا درگیر چالش های فراوانی است و چند سالی است که این مرابطه خطیرتر هم شده و بسیاری از کشورهای شرقی و غربی هم به این جبهه بندی ها اضافه شده اند تا یک شاخ و شانه کشیدن تمام عیار را در جهان شاهد باشیم.

حرف جمهوری اسلامی ایران همواره این بوده که استراتژی نظامی ما مبتنی بر دفاع است نه حمله و این یعنی ما تابع یک دکترین دفاعی هستیم. معنای این حرف همان است که مقامات نظامی ایران بارها اعلام کرده اند: "ما آغاز گر جنگ نخواهیم بود."

در طول چند سال گذشته چندین بار صحبت از حمله به ایران به میان آمده است و آتش بیار این معرکه همواره آمریکا و اسرائیل بوده اند ام هر بار هم پا پس کشیدند و خبری نشد و حتی زمانیکه زمانبندی هایی برای حمله به این کشور از طریق منابع رسمی و غیر رسمی اعلام می شد، خبری از حمله نبود.

راه حمله به هر کشوری یا زمین است، یا هواست یا دریا (در صورت بهره مندی آن کشور از سواحل و خصوصا آبهای آزاد). حال باید دید که چقدر امکان نفوذ به ایران از این راهها وجود دارد.

ورود از دریای خزر که عملا منتفی به نظر می رسد چراکه روسیه لااقل در چند گذشته به عنوان حامی جمهوری اسلامی ایران رخ نشان داده است و هرچند که تاریخچه این کشور (روسیه/شوروی) چندان سابقه خوشی از وفاداری نشان نمی دهد، اما فعلا که مقامات روسیه و ایران سری از هم سوا هستند. در همین راستا هم هست که ولادیمیر پوتین ـ نخست وزیر پیشین و رییس جمهور فعلی روسیه ـ درباره حمله به ایران و تبعات آن هشدار داده است.

از سوی دیگر، فرماندهان نظامی ایران اعم از فرماندهان نیروهای چهارگانه ارتش، نیروهای سه گانه سپاه، بسیج، ستاد کل نیروهای مسلح و وزارت دفاع بارها بر آمادگی نیروهای مسلح این کشور تاکید کرده اند و در عین حال با برگزاری رزمایش عای مختلف سعی کرده اند این آمادگی را بطور عملی نشان دهند؛ رزمایش هایی که همواره به بازتاب گسترده رسانه های غرب و شرق مواجه شده است.

مساله تنگه هرمز و تسلط ایران بر این تنگه فوق العاده استراتژیک نیز موضوعی است که نمی توان به راحتی از آن عبور کرد. ایران مدتی است که هشدار داده در صورت حمله به ایران یا تشدید تحریم های نفتی علیه این کشور، تنگه هرمز را خواهد بست و این مساله یعنی ایران دست خود را بر روی یکی از شاهرگ های دنیا خواهد فشرد.

یکی از موضوعات رجزخوانی میان ایران و دشمنان خارجی، مساله توان موشکی و دفاع در برابر حملات موشکی است. اهمیت داشتن این حوزه از سویی به خودی خود نشان می دهد که راههای نفوذ به ایران چندان هم ساده نیست و به همین علت است که دشمن بر احتمال حمله موشکی تاکید بیشتری دارد و از سوی دیگر شاید نشان دهنده هراس دشمن از نزدیک شدن فیزیکی به همراه تجهیزات و ادوات به کشور ما باشد.

مساله تنگه هرمز و تسلط ایران بر این تنگه فوق العاده استراتژیک نیز موضوعی است که نمی توان به راحتی از آن عبور کرد. ایران مدتی است که هشدار داده در صورت حمله به ایران یا تشدید تحریم های نفتی علیه این کشور، تنگه هرمز را خواهد بست و این مساله یعنی ایران دست خود را بر روی یکی از شاهرگ های دنیا خواهد فشرد.

شاید این کار، در ابتدا ساده به نظر برسد اما واقعیت این است که بستن تنگه هرمز نه کم خطر است و نه کم هزینه اما اگر ایران این کار را انجام دهد، ضرر زیادی را متوجه دنیا خواهد کرد.

اما مساله حمله به ایران، تنها از بعد آفند دشمن و پدافند خودی نیست که باید نگریسته شود بلکه مسایل سیاسی و دیپلماتیک در هم تنیده ای نیز در این مساله دخیل است؛ یکی از این ملاحظات، هم پیمانی با کشورهایی نظیر روسیه است که پیشتر هم به آن اشاره شد.

این هم پیمانی که بعضا به دلیل در هم تنیدگی منافع اقتصادی است، موجب می شود که رفتار کشورهای مدعی حمله به ایران در قبال این کشور دست به عصاتر از کشورهایی که چنین روابطی ندارند، عمل کنند. بر همین اساس است که می بینیم آمریکا و غرب در قبال سوریه محتاط تر از لیبی عمل می کنند و می توان انتظار داشت که درصورت بالاتر رفتن تنش میان ایران و غرب، در قبال ایران محتاط تر از سوریه عمل کنند.

نابسامانی های اقتصادی که چند سالی است بسیاری از کشورهای دنیا بویژه کشورهای غربی را درگیر خود کرده است، عامل دیگری است که موجب می شود این کشورها حتی در موضع گیری های خود علیه ایران هم بیش از پیش جانب احتیاط را رعایت کنند. ترس از بالا رفتن قیمت نفت در بازارهای جهانی نیز موضوعی است که بر این ترس افزوده است.

از سوی دیگر، برخی کشورهای غربی بویژه آمریکا، منافع اقتصادی و بعضا برنامه های نظامی خود را به برخی کشورهای منطقه نزدیک کرده و برای مثال، پایگاههای نظامی مختلفی در برخی کشورهای اطراف ایران مستقر کرده است. بعلاوه اینکه ناوهای چند میلیارد دلاری آمریکایی مرتب در خلیج فارس حضور دارند و همه اینها یعنی بخشهایی از نقاط حساس آمریکا عملا در تیررس ایران خواهد بود.

مجموعه این عوامل، به اضافه تجربه دنیا از هشت سال جنگ علیه ایران موجب شده است که طی ماههای اخیر شاهد اظهار نظرهایی محتاطانه تر از سوی مقامات غربی و صهیونیستی باشیم. تونی بلر ـ نخست وزیر پیشین انگلیس ـ اخیرا گفت که "در قبال ایران هنوز باید از دیپلماسی استفاده کنیم. من فکر می کنم باید منتظر بود و نتیجه تحریم‌ها را دید. یکی از مشکلات سیاست در دوران ما که درباره منطقه یورو نیز وجود دارد این است که شما مجبور می‌شوید گزینه‌ای را انتخاب کنید که بسیار دشوار است. فکر حمله به ایران نیز بسیار دردسرساز و آثار آن غیرقابل پیش‌بینی است."

مئیر داگان رئیس سابق سازمان اطلاعات اسرائیل (موساد) نیز به مسئولان رژیم صهیونیستی هشدار داد که حمله به ایران می‌تواند اثرات معکوس داشته باشد. او چنین حمله‌ای را غیرسازنده دانست و عنوان کرد که چنین حمله‌ای حتی می‌تواند موجب تقویت ایران شود.

چنین اظهارنظرهایی نشان می دهد که مقامات غربی درباره طرح حمله به ایران یکپارچه نیستند و به نظر می رسد قدرت بازدارندگی ایران تاکنون توانسته موفق عمل کند. بدین ترتیب شاید فکر حمله به ایران هم احمقانه و پرمخاطره به نظر برسد، اما ایران باید برای مقابله با هرنوع برخوردی آماده باشد.

حسین آشنا

بخش سیاست تبیان